Ovaj metal proizvode samo SAD i Rusije: Gram vrijedi desetine miliona dolara

Kalifornijum, sintetički radioaktivni element koji se ne javlja u prirodi, smatra se najrjeđim metalom na planeti.

Kalifornijum se ne dobija klasičnim rudarskim postupcima, niti postoji u prirodnim ležištima, već se stvara isključivo u nuklearnim reaktorima. Upravo zbog izuzetno složenog procesa proizvodnje, kao i malih količina u kojima je dostupan, ovaj metal ima poseban status u svijetu nauke i visoke tehnologije.

Proizvodnja i cijena

Kalifornijum danas proizvode samo Rusija i Sjedinjene Američke Države, a godišnje količine ne mjere se kilogramima ili gramima, već mikroskopski malim količinama. Cijena u zavisnosti od izotopa i namjene može dostići i desetine miliona dolara po gramu.

Upotreba kalifornijuma

Najpoznatiji i  najvažniji izotop je kalifornijum-250, snažan izvor neutrona. Zbog toga se koristi u specijalizovanim oblastima, od nuklearne medicine i naučnih istraživanja, do analize materijala, kontrole industrijskih procesa i pojedinih primjena u nuklearnoj energetici. Nacionalna laboratorija Ouk Ridž u SAD navodi da se kalifornijum-252 koristi između ostalog u analizi uglja i cementa, ispitivanju materijala bez oštećenja, detektorima i medicinskim istraživanjima.

Kako je otkriven kalifornijum

Kalifornijum je prvi put dobijen 1950. godine u Berkliju (Berkeley), u Kaliforniji, po kojoj je i dobio ime. Kraljevsko hemijsko društvo navodi da su ga sintetisali Stenli Tompson (Stanley Thompson), Kenet Strit (Kenneth Street), Albert Đorso (Albert Ghiorso) i Glen Siborg (Glenn Seaborg), bombardovanjem kirijuma alfa-česticama.

Razlika između sintetičkih i prirodnih metala

Treba praviti razliku između sintetičkih i prirodnih metala. Ako se posmatraju samo metali koji se mogu naći u Zemljinoj kori, rekorder po rijetkosti je osmijum. On se dobija u izuzetno malim količinama, uglavnom kao primjesa u rudama drugih metala, vadi se u Južnoj Africi, Rusiji, SAD, Kanadi i Kazahstanu.

Osmijum – najrjeđi prirodni metal

Osmijum pripada grupi platinskih metala i poznat je kao jedan od najgušćih stabilnih elemenata. Njegovo prisustvo u Zemljinoj kori toliko je malo da se često opisuje u dijelovima na milion ili čak u još manjim jedinicama. U praksi, to znači da se u toni stijene može nalaziti manje osmijuma nego što teži zrno pijeska.

Zašto su rijetki metali važni

I kalifornijum i osmijum pokazuju da rijetkost metala više nije samo pitanje nakita, tržišne cijene ili berzanske potražnje. U savremenoj nauci najvredniji su upravo oni materijali koji se mogu dobiti u gotovo nezamislivo malim količinama, ali čija svojstva imaju značaj za medicinu, energetiku, industriju i istraživanja na granici današnjih tehnoloških mogućnosti, prenosi Politika.